Het ontwerpend onderzoek RE-source brengt stedelijke reststromen in kaart, om ze daarna te kunnen inzetten als bron voor circulair denken, doen en leren. In deze publicatie laten wij zien dat circulair denken, doen en leren iets anders is dan denken in gesloten cirkels. Wij pleiten voor een benadering waarin cirkels worden geopend, waarna een veelheid aan lijnen op een innovatieve manier opnieuw kan worden verknoopt.
RE-source maakt inzichtelijk hoe de systemen, locaties, producten en materialen die nodig zijn voor een circulaire stad er uit kunnen zien. Tegelijk ontwerpt het strategieën om stedelijke reststromen om te zetten in een bron waaruit telkens opnieuw kan worden geput. Door de stad – in dit onderzoek heel concreet Rotterdam, maar in wezen elke stedelijke regio – en het onderliggende gemeentelijke systeem te analyseren, probeert RE-source inzicht te krijgen in de werkwijze van het beheren en onderhouden van de buitenruimte en de bijbehorende materiaalstromen. RE-source onderzoekt welke fasen er worden onderscheiden, wat de gebruikte routes zijn en welke menselijke en niet-menselijke actoren – zoals locaties, betrokken burgers en vakmensen, gereedschappen, voertuigen en regels – daarin een rol spelen.
RE-source is een samenwerking tussen Design Academy Eindhoven/Lectoraat Places and Traces, Vrije Universiteit Amsterdam/Design Cultures, Studio Ester van de Wiel en de gemeente Rotterdam. In het tweejarige onderzoek (2017 – 2019) hebben vijf ontwerpers ieder in een kortlopend deelproject gezocht naar een nieuwe omgang met een specifiek materiaal. Jos Klarenbeek onderzocht betonstraatstenen, Thom Bindels slib, Simone Post gras, Paul Slot straatmeubilair en Manon van Hoeckel plantmateriaal.
Hun werkwijzen werden gedurende de hele projectperiode begeleid, geobserveerd en geanalyseerd door het kernteam. Vanuit Design Academy Eindhoven hebben David Hamers en Ester van de Wiel de ontwerpers begeleid bij de ontwikkeling en toepassing van geschikte design research-methoden. Wat is ervoor nodig om in de bestaande gemeentelijke werkpraktijk vernieuwingen te introduceren? Welke vaardigheden kunnen ontwerpers benutten of ontwikkelen? Vanuit de Vrije Universiteit hebben Joost Adriaanse en Ginette Verstraete de ontmoetingen tussen de ontwerpers, gemeentelijke vakmensen en andere betrokkenen in de praktijk op de voet gevolgd. Wat gebeurt er precies als ontwerpers zich mengen in een bestaande werkpraktijk en daarin veranderingen aanbrengen? Welke innovatieve mogelijkheden kunnen zij zo in beeld brengen? En welke gevolgen hebben deze designinterventies voor het begrip ‘circulariteit’?
In deze publicatie presenteren we een aantal van onze methoden, observaties, ervaringen, opvattingen en bevindingen. Deze zijn op vele manieren te ordenen. Waar onze website – re-source.info – bezoekers de mogelijkheid biedt het onderzoeksmateriaal op hun eigen manier te ordenen en herordenen, stellen wij in dit boek zelf een ordening voor (zie leeswijzer, legenda en inhoud).